Nietrzymanie moczu u kobiet

Szacuje się, że z powodu nietrzymania moczu stale cierpi około 10-12% kobiet, przy czym w niektórych grupach odsetek ten jest znacznie większy. Najczęstszym rodzajem nietrzymania moczu wśród kobiet jest wysiłkowe nietrzymanie moczu. Nieco rzadziej występuje nietrzymanie moczu u kobiet z powodu parcia naglącego, a u wielu kobiet występują symptomy mieszane.

DIAGNOSTYKA

Kiedy u kobiety pojawiają się objawy nietrzymania moczu, przed postawieniem właściwej diagnozy należy koniecznie wykluczyć inne patologie. Trzeba przeanalizować historię chorób pacjentki, ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich urazów głowy, szyi i pleców czy cukrzycy. Warto też zwrócić uwagę na aktywność sportową, liczbę porodów, historię chorób w rodzinie, a także analizę objawów moczowych oraz wyniki badania ogólnego.

Analiza objawów obejmuje wszystkie zgłoszone przez pacjentkę przypadki występowania inkontynencji oraz jej naturę. W każdym przypadku należy przeprowadzić badania moczu w celu wykluczenia infekcji pęcherza lub dróg moczowych oraz krwiomoczu. W miarę możliwości należy poprosić o regularne zapisywanie czasu i objętości wypróżniania oraz ilości i charakterystyki przyjmowanych płynów.

Badanie fizyczne powinno wykluczyć zatwardzenie, wypadanie narządów, nacieki lub guzy, przetoki i uszkodzenia powstałe w wyniku ciąży, porodu, przebytych operacji lub urazów. Należy zbadać objawy neurologiczne oraz stan psychiczny w przypadku urazu głowy, stwardnienia rozsianego, choroby Parkinsona, Alzheimera itp.

Wreszcie, do właściwego określenia metody leczenia można wziąć pod uwagę jakość życia, zdolność ruchową i dostępność toalety.

WYSIŁKOWE NIETRZYMANIE MOCZU

Wysiłkowe nietrzymanie moczu polega na mimowolnym przeciekaniu moczu podczas wysiłku, kaszlu lub kichania. Objętość przecieku może być niewielka, ale czasami może być znacząca.

Metody leczenia

Styl życia

Należy zapytać się o dietę pacjentki, sprawdzić jej wagę i ustalić, czy pali papierosy. Osoby z nadwagą są bardziej podatne na inkontynencję wysiłkową z powodu podwyższonego ciśnienia brzusznego. Palenie papierosów natomiast powoduje częstszy kaszel, co także może prowadzić do wzmożenia objawów.

  • Nie należy pić zbyt dużo ani zbyt mało. Ograniczenie przyjmowania płynów w celu zmniejszenia wytwarzania moczu może prowadzić do dalszego podrażnienia pęcherza i w efekcie do infekcji.
  • Należy unikać kofeiny i napojów gazowanych, które mogą powodować popędliwość pęcherza. Dotyczy to również alkoholu.
  • Należy ustalić, jakie lekarstwa pacjent aktualnie przyjmuje, aby uniknąć konfliktu lub efektów jatrogennych.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy

Ogólnie przyjętą pierwszą metodą leczenia inkontynencji wysiłkowej są ćwiczenia mięśni dna miednicy, które poprawiają podtrzymanie pęcherza i poprawiają ciśnienie zamykania cewki moczowej. Najlepiej skierować pacjenta do fizjoterapeuty, który odpowiednio poinstruuje go, jak należy wykonywać ćwiczenia, dzięki czemu możliwe będzie osiągnięcie najlepszych rezultatów. Badanie lekarskie pomoże określić stan mięśni dna miednicy i ułatwi odpowiedni dobór ćwiczeń.

Decyzję o stosowaniu biofeedbacku i elektrostymulacji, jako środków wspomagających ćwiczenia mięśni dna miednicy zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, powinien podejmować fizjoterapeuta lub specjalista od inkontynencji.

Produkty

Najchętniej stosowane przez pacjentów są produkty chłonne chroniące przed przeciekaniem i przeznaczone specjalnie dla osób z nietrzymaniem moczu. Na rynku dostępne są zarówno produkty jednorazowego, jak i wielorazowego użytku. Chociaż jakość tych produktów bywa różna, do produkcji wielu z nich wykorzystuje się zaawansowane technologie, które poprawiają ich elastyczność i ułatwiają stosowanie. Pacjenci mają do wyboru kilka rodzajów wkładów i majtek chłonnych, dostosowanych do ich codziennych potrzeb. Dostępne są produkty cienkie i dyskretne do użytku w ciągu dnia, a także wystarczająco chłonne, by poradzić sobie z obfitymi wyciekami. W odpowiednim doborze produktów pomoże lekarz lub pracownik poradni, a lokalne organizacje zajmujące się problemami inkontynencji pomogą w dotarciu do nich.

Dostępne są także inne produkty przeznaczone do zbierania moczu i powstrzymywania wycieków. Jako tymczasowy środek zapobiegawczy po operacji lub jako rozwiązanie trwałe mogą być stosowane cewniki. Są one zakładane okresowo lub na stałe i podłączane do torebki na mocz przytwierdzanej do ciała pacjenta lub do zaworu umożliwiające regularne opróżnianie cewnika do naczynia. Cewniki instalowane na stałe w obszarze nadłonowym mogą być wszczepiane operacyjnie przez podbrzusze, a nie przez cewkę moczową. Ich czyszczenia i zmiany można nauczyć pacjentów i opiekunów.

Leczenie farmakologiczne i operacyjne (w określonych warunkach)

Leczenie farmakologiczne

Na rynku dostępne są nowe leki, które mogą pomagać pacjentom z inkontynencją wysiłkową. Są to podwójne inhibitory zwrotnego wychwytu noradrenaliny/serotoniny, dostępne w niektórych krajach w Europie. Z badań wynika, że najlepsze rezultaty w leczeniu farmakologicznym osiąga się w połączeniu z ćwiczeniami mięśni dna miednicy.

Leczenie operacyjne

Urolog lub uroginekolog może zdecydować o leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu drogą operacyjną. Obejmuje to zarówno operacje otwarte, zabiegi niewymagające hospitalizacji, jak i stosowanie zagęstników. W przypadku większości pacjentów leczenie operacyjne powinno być zalecane jako trzecia opcja, po wyczerpaniu metod zachowawczych i farmakologicznych.

NIETRZYMANIE MOCZU Z POWODU PARCIA NAGLĄCEGO

Nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego lub nadczynność pęcherza dotyczy wzmożonej aktywności mięśnia wypieracza moczu, czego efektem jest niepoprzedzone żadnymi lub prawie żadnymi oznakami ostrzegawczymi intensywne parcie, któremu towarzyszy przeciekanie moczu. W ostrych przypadkach przecieki mogą być bardzo obfite. Może również występować częste oddawanie moczu (częściej niż osiem razy dziennie) i oddawanie moczu w nocy (raz lub częściej).

Metody leczenia

Styl życia

Należy maksymalnie ułatwić dostęp do toalety. Może to obejmować wprowadzenie specjalnych udogodnień w otoczeniu pacjenta: podnoszone siedzisko sedesu, barierki, nocnik w sypialni, a także łatwo rozpinane ubrania w przypadku osób z obniżoną sprawnością manualną.

Ćwiczenia pęcherza

Są to techniki behawioralne służące zwiększeniu pojemności pęcherza i obniżeniu częstotliwości oddawania moczu. Z czasem popędliwość pęcherza obniża się i może on pomieścić więcej moczu. Pierwszym krokiem w kierunku zdiagnozowania nietrzymania moczu z powodu parcia naglącego i opracowania odpowiedniego programu ćwiczeń pęcherza jest założenie dziennika oddawania moczu.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy

Ćwiczenia mięśni dna miednicy przynoszą najlepsze rezultaty przy inkontynencji wysiłkowej i mieszanej, ale mogą także pomóc osobom cierpiącym na nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego. Pozwalają wzmocnić muskulaturę i ograniczyć lub wyeliminować przeciekanie. Decyzję o stosowaniu biofeedbacku i elektrostymulacji, jako środków wspomagających ćwiczenia mięśni dna miednicy zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, powinien podejmować fizjoterapeuta lub specjalista od inkontynencji.

Produkty

Niektóre kobiety cierpiące na nagłe, mimowolne nietrzymanie moczu decydują się stosować produkty chłonne na wypadek kłopotliwych sytuacji. Wkłady i majtki chłonne są dostępne w różnych rodzajach i kształtach, dostosowanych do obfitości przecieków. Są to zarówno produkty jednorazowego, jak i wielorazowego użytku, a doświadczony lekarz lub pracownik poradni powinien doradzić pacjentowi stosowanie właśnie takich produktów, które są przeznaczone do absorpcji moczu, a nie podpasek higienicznych, przeznaczonych do absorpcji krwi.

Dostępne są także inne produkty przeznaczone do zbierania moczu i powstrzymywania wycieków w niektórych okolicznościach. Jako tymczasowy środek zapobiegawczy po operacji lub jako rozwiązanie trwałe mogą być stosowane cewniki. Są one zakładane okresowo lub na stałe i podłączane do torebki na mocz przytwierdzanej do ciała pacjenta lub do zaworu umożliwiające regularne opróżnianie cewnika do naczynia. Cewniki instalowane na stałe w obszarze nadłonowym mogą być wszczepiane operacyjnie przez podbrzusze, a nie przez cewkę moczową. Ich czyszczenia i zmiany można nauczyć pacjentów i opiekunów.

Leczenie farmakologiczne i operacyjne (w określonych warunkach)

W leczeniu nadpobudliwości mięśnia wypieracza moczu mogą być stosowane leki antymuskarynowe i antycholinergiczne. Leczenie operacyjne nietrzymania moczu z powodu parcia naglącego bez objawów inkontynencji wysiłkowej stosuje się rzadko.

INKONTYNENCJA MIESZANA

W inkontynencji mieszanej objawy wysiłkowego nietrzymania moczu występują wspólnie z objawami nietrzymania moczu z powodu parcia naglącego. Według najnowszych zaleceń Międzynarodowego Komitetu ds. Inkontynencji należy najpierw leczyć objawy dominujące.

INNE FORMY INKONTYNENCJI

Występują również inne formy inkontynencji, które wykraczają poza wyżej omówione kategorie.

  • Inkontynencja śmiechowa: Forma inkontynencji występująca u dzieci i młodzieży, która może jednak utrzymywać także w wieku dorosłym. Polega ona na mimowolnym oddawaniu moczu podczas śmiechu, czego przyczyną jest niestabilność mięśnia wypieracza moczu, i może być przypadłością dziedziczną.
  • Inkontynencja czynnościowa: Niemożność dotarcia do toalety w celu oddania moczu z powodu niepełnosprawności (fizycznej lub umysłowej) albo niedołęstwa.