Jak należy leczyć i pielęgnować odleżyny?

W literaturze medycznej odleżyna określana jest jako ognisko martwicy powstałe w konsekwencji niedokrwienia, które przechodzi w owrzodzenie skóry. Odleżyny tworzą się pod wpływem działania siły ucisku lub tarcia, najczęściej w okolicy kości krzyżowej, guzów kulszowych, kostek i pięt. To przyczyna bólu i cierpienia wielu chorych leżących. Jak zapobiegać odleżynom? Jak je leczyć, gdy – mimo wszystko – się pojawią?

W literaturze medycznej odleżyna określana jest jako ognisko martwicy powstałe w konsekwencji niedokrwienia, które przechodzi w owrzodzenie skóry. Odleżyny tworzą się pod wpływem działania siły ucisku lub tarcia, najczęściej w okolicy kości krzyżowej, guzów kulszowych, kostek i pięt. To przyczyna bólu i cierpienia wielu chorych leżących. Jak zapobiegać odleżynom? Jak je leczyć, gdy – mimo wszystko – się pojawią?

 

Czynniki sprzyjające powstawaniu odleżyn

Na powstanie odleżyn szczególnie narażeni są pacjenci nieprawidłowo pielęgnowani, cierpiący z powodu nietrzymania moczu lub stolca, niedożywieni. W przypadku chorych unieruchomionych (np. z powodu porażenia, zaburzeń czuciowych) odleżyny tworzą się głównie na plecach, piętach i pośladkach. Mogą pojawiać się jednak także w innych miejscach, np. na łokciach, kolanach, w okolicy kostek. Ich rozwojowi sprzyja również opatrunek gipsowy.

 

Istnieje wiele czynników, które mogą predysponować do powstawania odleżyn oraz ograniczać tolerancję skóry na działające na nią siły. Do czynników wewnętrznych (związanych bezpośrednio z chorym) należą m.in.:

 

  • stan ogólny pacjenta i stan jego odżywienia;
  • budowa ciała (niekorzystna jest zarówno otyłość, jak i niedożywienie – wyniszczenie organizmu);
  • ruchomość (powstawaniu odleżyn sprzyja ograniczenie ruchomości, niedowłady);
  • nietrzymanie moczu lub stolca;
  • czynniki neurologiczne (brak czucia bólu, ucisku, rozciągania);
  • czynniki naczyniowe: cukrzyca, miażdżyca, niewydolność krążenia, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).

 

Wśród czynników zewnętrznych (związanych z otoczeniem pacjenta), które predysponują do powstawania odleżyn, wymienia się m.in. stan skóry, zwłaszcza uszkodzenia skóry związane z nietrzymaniem moczu lub stolca.

 

Metody profilaktyki odleżyn – zapobiegają i leczą

Metody profilaktyki odleżyn zapobiegają powstawaniu nowych zmian oraz poprawiają warunki gojenia u chorych, u których doszło już do rozwoju odleżyn. O czym trzeba pamiętać?

Jednym z pierwszych objawów odleżyny jest zaczerwienienie skóry, które stanowi jasny sygnał, że czas wdrożyć postępowanie profilaktyczne. U chorych leżących należy dbać o zmianę pozycji (co 2 godziny) oraz prawidłową pielęgnację skóry.

Co na odleżyny? Istnieją specjalne produkty przeznaczone do pielęgnacji skóry wrażliwej, podrażnionej, produkty ochronne do skóry pacjentów cierpiących z powodu nietrzymania moczu czy kału. Można zaopatrzyć się m.in. w wygodne myjki w kształcie rękawicy, delikatną piankę myjącą, mleczko i krem nawilżający, krem łagodzący (np. z cynkiem) i krem ochronny (z gliceryną).

Jak leczyć odleżyny? Należy zapewnić skórze dostęp do powietrza i chronić ją przed uciskiem, drażniącym działaniem moczu, kału, wilgoci. Warto pamiętać o stosowaniu delikatnej, bawełnianej bielizny pościelowej i osobistej.

Należy dbać o stan ogólny chorego i jegoprawidłowe odżywianie. Gdy to możliwe, próbujmy zachęcać pacjenta do aktywności (zgodnie z zaleceniami lekarza). Jak wspomnieliśmy, konieczna jest zmiana pozycji – warto ustabilizować nową pozycję za pomocą specjalnych podpórek czy wałków.

 

Jak wyleczyć odleżyny? Tzw. złotym standardem jest stosowanie materaca i poduszek przeciwodleżynowych. Duże wsparcie stanowić mogą dynamiczne materace zmiennociśnieniowe, które składają się z odrębnych komór naprzemiennie wypełnianych powietrzem. W konsekwencji cyklicznie zmniejsza się ucisk, co poprawia ukrwienie tkanek, chroni je przed uszkodzeniami i rozwojem odleżyn.

 

Odleżyny – leczenie zachowawcze i inwazyjne

Czym leczyć odleżyny? Każdy stopień odleżyn wymaga stosowania odpowiednich opatrunków, które zabezpieczają ranę, pochłaniają wysięk i tworzą wilgotne środowisko – korzystne dla procesów gojenia. Konieczne jest pilne odciążenie uciskanego miejsca, prawidłowa higiena oraz obserwacja skóry (pod kątem rozwoju/pogłębiania się zmian). Leczenie odleżyn może wymagać usunięcia martwicy i chirurgicznego czyszczenia rany. Niektórzy pacjenci wymagają leczenia operacyjnego (w przypadku zaawansowanych zmian).

We wszystkich ranach przewlekłych są obecne bakterie, dlatego często konieczne jest leczenie przeciwbakteryjne. Terapia polegać może m.in. na oczyszczeniu rany z tkanek martwiczych, płukaniu rany (np. 0,9% roztworem NaCl), stosowaniu odpowiednich opatrunków (np. ze srebrem) oraz antybiotykoterapii (gdy dojdzie do zakażenia głębokich warstw odleżyny). Zazwyczaj lekarz zaleca antybiotykoterapię celowaną, czyli ustalaną na podstawie badania mikrobiologicznego – antybiogramu.

 

Jak leczyć odleżyny na kości ogonowej? A jak leczyć odleżyny na pośladkach? Na pewno przyda się maść na odleżyny – lekarz może zalecić preparat zawierający lek przeciwbakteryjny.