Skala odleżyn

U chorych „przykutych” do łóżka, a także u osób starszych z ograniczoną możliwością poruszania się czy u niepełnosprawnych często pojawiają się odleżyny. Choć z pozoru może wydawać się to jedynie nieprzyjemną i uciążliwą, lecz niegroźną dolegliwością, tak naprawdę odleżyny mogą doprowadzić do poważnego zakażenia organizmu, a w ostateczności nawet przyczyniają się do śmierci. Dlatego tak ważną rolę w opiece nad osobami leżącymi odgrywa profilaktyka i pielęgnacja odleżyn, dostosowana do ich stopnia zaawansowania.

Skala odleżyn

Medycyna operuje współcześnie 4- lub 5- stopniową skalą odleżyn:

• odleżyny 1 stopnia: skóra nie jest jeszcze uszkodzona, a mikrokrążenie funkcjonuje prawidłowo, ale w miejscach wyniosłości kostnych (np. na łopatkach czy łokciach) zaczynają pojawiać się zarumienienia;

• odleżyny 2 stopnia: zaczerwienienia nasilają się i nie bledną po zmniejszeniu nacisku, mikrokrążenie ulega uszkodzeniu, podobnie jak powierzchnia naskórka – mogą pojawiać się bolesne pęcherze na skórze;

• odleżyny 3 stopnia: wszystkie warstwy skóry są już uszkodzone, powstaje rana o coraz wyraźniej zarysowujących się brzegach, towarzyszy jej obrzęk, a na dnie można dostrzec rozpad tkanek i czerwoną ziarnistą strukturę;

• odleżyny 4 stopnia: postępujące uszkodzenie skóry oraz tkanek podskórnych, dno rany staje się czarne – pojawia się martwica;

• odleżyny 5 stopnia: martwica pogłębia się, obejmuje także mięśnie, stawy i kości; w ciele chorego tworzą się głębokie, otwarte jamy połączone ze sobą.

Jak powstają odleżyny?

Powstawanie odleżyn jest spowodowane długotrwałym uciskiem, który uniemożliwia prawidłowy przepływ krwi. Najczęściej tego typu rany tworzą się w najbardziej „wystających” miejscach, przylegających najmocniej do materaca: na potylicy, łopatkach, kości krzyżowej i guzicznej, łokciach, kolanach i piętach, biodrach czy kostkach. Zaczyna się od uporczywego bólu w tych miejscach, po czym pojawia się obrzęk. Z czasem skóra sinieje, zaczyna się łuszczyć, wydziela się z niej płyn i powstają owrzodzenia. Kolejne tkanki obumierają, postępuje także zniszczenie ścięgien, mięśni, odsłaniają się kości, narażone na zakażenia bakteryjne.

Jak zapobiegać rozwojowi odleżyn?

Aby nie doprowadzić do powstania odleżyn 3, 4 lub 5 stopnia, należy profesjonalnie dbać o osobę leżącą, okazując jej maksimum uwagi i troski. Codziennie należy dokładnie oglądać skórę, zwłaszcza w miejscach narażonych na odleżyny, przy dobrym świetle – nawet niepozorne zaczerwienienia nie mogą umknąć naszej uwadze. Istotne są również systematyczne zmiany pozycji (mniej więcej co 2 godziny) oraz zapewnienie świeżej pościeli i bielizny. Warto również zainwestować w specjalny materac przeciwodleżynowy oraz środki kosmetyczne i higieniczne do pielęgnacji skóry: maści, kremy i opatrunki.