Nietrzymanie moczu u mężczyzn

Piętno związane z nietrzymaniem moczu często powstrzymuje mężczyzn przed wizytą u lekarza, a przecież jest to przypadłość dość częsta, choć mniej powszechna niż u kobiet. Dotyka ona mężczyzn w każdym wieku.

Nietrzymanie moczu u mężczyzn w wieku 50 lat w porównaniu z kobietami z tej samej grupy wiekowej występuje rzadziej. Z wiekiem ten odsetek wzrasta. Nie jest to jednak zwyczajna oznaka starzenia się i może być bezpośrednio powiązana z innymi chorobami, takimi jak przerost prostaty, nowotwór prostaty czy schorzenia neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona czy Alzheimera. W mniejszym stopniu nietrzymanie moczu u mężczyzn może także wywoływać cukrzyca, nadwaga lub inne czynniki.

Opisane poniżej metody leczenia są zalecane dla pacjentów z prostymi objawami inkontynencji, tj. bez nawrotów czy towarzyszenia elementów, takich jak ból, krwiomocz, nawroty infekcji, problemy z wypróżnianiem, napromienianie prostaty czy przebyta poważna operacja miednicy. Pacjentów z tymi objawami należy niezwłocznie skierować do urologa.

DIAGNOSTYKA

Dla ułatwienia diagnozy inkontynencję u mężczyzn można podzielić na dwie grupy objawów. Mężczyznom z inkontynencją pomikcyjną można pomóc, zalecając im ćwiczenia mięśni dna miednicy i wyciskanie pozostałości moczu z cewki moczowej. Wysiłkowe nietrzymanie moczu u mężczyzn występuje głównie po operacji prostaty, a nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego często wiąże się z przerostem prostaty lub jej łagodnym rozrostem (BPH), zaparciem lub innymi zabiegami operacyjnymi, takimi jak resekcja jelita. Inkontynencja mieszana dotyczy sytuacji współwystępowania objawów obu typów inkontynencji.

Aby ustalić przyczyny inkontynencji, należy przeprowadzić wyczerpujący wywiad z pacjentem, biorąc pod uwagę wszelkie przebyte operacje i inne choroby lub kuracje farmakologiczne, które mogą mieć związek z inkontynencją.

W badaniu lekarskim należy wyeliminować obecność kamienia, uchyłku lub guzów w żołądku/pęcherzu oraz zatwardzenia. Należy też przeprowadzić badanie układu nerwowego na poziomie centralnym i na odcinku krzyżowym, z uwzględnieniem stanu psychicznego pacjenta i innych czynników neurologicznych. Należy przeprowadzić analizę moczu w celu wykluczenia infekcji i krwiomoczu. Diagnozę można postawić dopiero po wyleczeniu wszystkich infekcji.

Należy ocenić wpływ inkontynencji na jakość życia pacjenta i jednocześnie ocenić jego zdolność ruchową oraz możliwość samodzielnego korzystania z toalety.

WYSIŁKOWE NIETRZYMANIE MOCZU (PO PROSTATEKTOMII)

Wysiłkowe nietrzymanie moczu u mężczyzn najczęściej występuje po operacjach prostaty (chociaż znane są także inne przypadki) i polega na mimowolnym nietrzymaniu moczu podczas wysiłku, np. kaszlu, biegu, skakania itp. U każdego mężczyzny występują różne objawy. U niektórych występuje tylko sporadyczne wyciekanie niewielkiej ilości moczu, zazwyczaj krótkotrwałe, natomiast u innych nietrzymanie moczu może być stanem permanentnym i długotrwałym. Po zastosowaniu odpowiedniej terapii wielu pacjentów odzyskuje prawidłowe funkcje układu moczowego.

Metody leczenia

Styl życia

Należy zapytać się o dietę pacjenta, sprawdzić jego wagę i ustalić, czy pali papierosy. Osoby z nadwagą są bardziej podatne na inkontynencję wysiłkową z powodu podwyższonego ciśnienia brzusznego. Palenie papierosów natomiast powoduje częstszy kaszel, co także może prowadzić do wzmożenia objawów.

  • Nie należy pić zbyt dużo ani zbyt mało. Ograniczenie przyjmowania płynów w celu zmniejszenia wytwarzania moczu może prowadzić do dalszego podrażnienia pęcherza i w efekcie do infekcji.
  • Należy unikać kofeiny i napojów gazowanych, które mogą powodować popędliwość pęcherza. Dotyczy to również alkoholu.
  • Należy sprawdzić, jakie lekarstwa pacjent aktualnie przyjmuje, aby uniknąć konfliktu lub efektów jatrogennych.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy

Najskuteczniejszą terapią nietrzymania moczu po operacji prostaty są ćwiczenia mięśni dna miednicy. Dzięki ćwiczeniom pęcherza i prowadzeniu dziennika oddawania moczu pacjent może powrócić do normalnego funkcjonowania, pod warunkiem że w trakcie operacji nie uległ uszkodzeniu mięsień zwieracza cewki moczowej. Decyzję o zastosowaniu biofeedbacku i elektrostymulacji, jako środków wspomagających ćwiczenia mięśni dna miednicy zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, powinien podejmować fizjoterapeuta lub specjalista od inkontynencji. Według ostatnio przeprowadzonych badań wpływ biofeedbacku i elektrostymulacji w leczeniu nietrzymania moczu po prostatektomii jest w wielu przypadkach dobroczynny.

Ćwiczenia pęcherza

Ćwiczenia pęcherza mogą być pomocne w leczeniu nietrzymania moczu z powodu parcia naglącego występującego po operacjach prostaty. Polegają one na wstrzymywaniu dużych ilości moczu w pęcherzu przez określony czas w celu zwiększenia jego pojemności. Celem jest przerwanie cyklu częstotliwości oddawania moczu, ograniczenie popędliwości pęcherza i wyeliminowanie inkontynencji parcia. Pomocy przy takich ćwiczeniach może udzielić lekarz, pracownik poradni inkontynencji lub fizjoterapeuta.

Produkty

Produkty chłonne dla mężczyzn są dostępne w formie woreczków, kieszonek urologicznych i wkładów. Większość produktów jednorazowego użytku zamienia mocz w substancję podobną do żelu, która jest zatrzymywana we wkładzie, ograniczając możliwość przecieku. Niedawno przeprowadzono badania mające na celu zbadanie skuteczności różnych produktów chłonnych dla mężczyzn.

Jako tymczasowy środek zapobiegawczy po operacji lub — w niektórych sytuacjach — jako rozwiązanie trwałe stosowane są cewniki. Są one zakładane okresowo lub na stałe i podłączane do torebki na mocz przytwierdzanej do ciała pacjenta lub do zaworu umożliwiające regularne opróżnianie cewnika do naczynia.

Kondomy lub powłoki do zbierania moczu powinny być zakładane przez specjalistę i luźno oplatać penis. Należy opróżniać je do torebki lub za pomocą zaworu.

Leczenie farmakologiczne i operacyjne (w określonych warunkach)

Jeśli zawiodą podstawowe metody leczenia a inkontynencja znacząco pogarsza jakość życia pacjenta, należy rozważyć dalsze kroki i skierować pacjenta do urologa. Dostępne rozwiązania to m.in. pętle (ang. male sling), stosowanie zagęstników czy wszczepienie sztucznego zwieracza.

NIETRZYMANIE MOCZU Z POWODU PARCIA NAGLĄCEGO

Nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego definiuje się jako mimowolne nietrzymanie moczu z towarzyszeniem silnej potrzeby opróżnienia pęcherza. Nietrzymanie moczu z powodu parcia naglącego, podobnie jak wysiłkowe nietrzymanie moczu, należy początkowo leczyć środkami nieinwazyjnymi. Najczęstszymi przyczynami występowania inkontynencji parcia są powiększone organy wewnętrzne (np. przerost prostaty) oraz powikłania pooperacyjne.

Metody leczenia

Styl życia

  • Nie należy pić zbyt dużo ani zbyt mało. Ograniczenie przyjmowania płynów w celu zmniejszenia wytwarzania moczu może prowadzić do dalszego podrażnienia pęcherza i w efekcie do infekcji.
  • Należy unikać kofeiny i napojów gazowanych, które mogą oddziaływać stymulująco na pęcherz, jak również alkoholu.
  • Należy ograniczyć wagę, która powoduje zwiększone ciśnienie brzuszne, i rzucić palenie, które wzmaga kaszel mogący prowadzić do przeciekania moczu.
  • W okresie diagnozy i leczenia można stosować środki ochronne przed wyciekaniem moczu, jeśli leczenie nie przynosi pożądanych rezultatów lub aby poprawić samopoczucie pacjenta w okresach powodujących stres.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy

Istnieją dowody, że w niektórych przypadkach w walce z nietrzymaniem moczu z powodu parcia naglącego może pomagać wzmocnienie mięśni dna miednicy. Decyzję o stosowaniu biofeedbacku i elektrostymulacji, jako środków wspomagających ćwiczenia mięśni dna miednicy zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, powinien podejmować fizjoterapeuta lub specjalista od inkontynencji.

Ćwiczenia pęcherza

Bardzo skuteczną metodą leczenia inkontynencji parcia są ćwiczenia pęcherza. Polegają one na stopniowym, kontrolowanym zwiększaniu pojemności pęcherza. Dużą rolę odgrywa tu zgoda pacjenta oraz jego motywacja, jak również przestrzeganie powolnego tempa treningu. Tylko w ten sposób można bowiem osiągnąć najlepsze wyniki.

Produkty

Mężczyźni doznający nagłego parcia na mocz mogą używać produktów chłonnych specjalnie przystosowanych do anatomii męskiego ciała. Są to produkty jednorazowego, jak i wielorazowego użytku, dostępne w różnych kształtach i rodzajach, takich jak kieszonki urologiczne, woreczki czy wkłady. Produkty te zapewniają różną chłonność i komfort. Aby najlepiej dobrać odpowiednią kombinację produktów do codziennych potrzeb, należy skonsultować się z lekarzem lub pracownikiem poradni inkontynencji.

W niektórych przypadkach stosuje się także inne produkty przeznaczone do zbierania moczu i powstrzymywania wycieku. U pacjentów, u których inne metody leczenia są niewskazane, można stosować cewniki i urządzenia wspomagające ćwiczenia mięśni dna miednicy lub powstrzymujące wysiłkowe nietrzymanie moczu . Cewniki mogą być stosowane jako tymczasowy środek zapobiegawczy po operacji lub jako rozwiązanie trwałe. Są one zakładane okresowo lub na stałe i podłączane do torebki na mocz przytwierdzanej do ciała pacjenta lub do zaworu umożliwiające regularne opróżnianie cewnika do naczynia. Cewniki instalowane na stałe w obszarze nadłonowym mogą być wszczepiane operacyjnie przez podbrzusze, a nie przez cewkę moczową. Ich czyszczenia i zmiany można nauczyć pacjentów i opiekunów. Kondomy lub powłoki do zbierania moczu powinny być zakładane przez specjalistę i luźno oplatać penis. Powinny być opróżniane do torebki lub za pomocą zaworu.

Inne metody leczenia (w określonych warunkach)

Jeśli po około 3–4 miesiącach powyższe metody nie przyniosą pożądanych rezultatów, należy ponowić diagnozę oraz rozważyć zastosowanie innych metod i skierowanie pacjenta do specjalisty. Specjaliści w dziedzinie fizjoterapii mogą zaproponować dalsze techniki fizyczne, takie jak elektrostymulacja czy biofeedback.

Możliwe jest także leczenie farmakologiczne środkami antymuskarynowymi i antycholinergicznymi. Innymi rozwiązaniami są także neuromodulacja, augmentacja i autoaugmentacja pęcherza oraz odprowadzenie moczu.

INKONTYNENCJA MIESZANA

W inkontynencji mieszanej objawy wysiłkowego nietrzymania moczu występują wspólnie z objawami inkontynencji parcia. Według zaleceń Międzynarodowego Komitetu ds. Inkontynencji Światowej Organizacji Zdrowia należy najpierw leczyć objawy dominujące. Pierwszymi metodami leczenia zarówno w nietrzymaniu moczu z powodu parcia naglącego, jak i wysiłkowym nietrzymaniu moczu są jednak środki nieinwazyjne, obejmujące zmianę stylu życia, ćwiczenia pęcherza i ćwiczenia mięśni dna miednicy. Jeśli te metody nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, można rozpocząć leczenie farmakologiczne najdokuczliwszych objawów. Jeżeli i to zawiedzie, należy skierować pacjenta na dalsze badania.

INKONTYNENCJA POMIKCYJNA

Inkontynencję pomikcyjną można leczyć za pomocą ćwiczeń mięśni dna miednicy w celu wzmocnienia mięśnia zwieracza i wyciskania zawartości cewki moczowej po oddaniu moczu.

INNE FORMY INKONTYNENCJI

Występują również inne formy inkontynencji, które wykraczają poza wyżej omówione kategorie.

  • Inkontynencja z przepełnienia: Jak wskazuje nazwa, w tym rodzaju inkontynencji występuje stały pływ moczu, tak jakby pęcherz był przepełniony. Często jest to wynikiem mechanicznych zatorów, takich jak zablokowanie stolca, przerostu prostaty, uszkodzenia nerwów lub zwyrodnienia cewki moczowej.
  • Inkontynencja czynnościowa: Niemożność dotarcia do toalety w celu oddania moczu wynikająca z niepełnosprawności (fizycznej lub umysłowej) albo niedołęstwa.